Nội soi tiêu hóa: Quy trình, lợi ích và những điều cần biết

Nội soi tiêu hóa là phương pháp y khoa giúp bác sĩ quan sát trực tiếp bên trong đường tiêu hóa, bao gồm thực quản, dạ dày, tá tràng, trực tràng và đại tràng, thông qua một ống nội soi mềm gắn camera nhỏ. Phương pháp này hỗ trợ phát hiện các bệnh lý như viêm loét, polyp, tổn thương nghi ngờ ung thư đường tiêu hóa, đồng thời cho phép lấy mẫu sinh thiết hoặc thực hiện một số thủ thuật điều trị khi cần thiết.

Giá trị chẩn đoán & Điều trị: Giúp quan sát trực tiếp niêm mạc, phát hiện sớm viêm loét, cắt polyp phòng ung thư và lấy mẫu sinh thiết chẩn đoán.

Hai hình thức thực hiện: Nội soi thường (tiết kiệm, dễ gây buồn nôn/tức bụng) và nội soi gây mê (không đau, êm ái nhưng chi phí cao hơn).

Theo dõi sau nội soi: Ăn đồ mềm lỏng, nghỉ ngơi hợp lý, không tự lái xe trong 24h nếu có gây mê và tái khám ngay nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc xuất huyết.

1. Tại sao nội soi tiêu hóa lại quan trọng?

Nội soi tiêu hóa đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các bệnh lý đường tiêu hóa, tầm soát và cắt bỏ polyp, lấy mẫu sinh thiết để chẩn đoán tổn thương, đồng thời hỗ trợ điều trị kịp thời nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng và chi phí phát sinh do bệnh tiến triển.

Phương pháp này mang lại nhiều lợi ích trong chẩn đoán và điều trị:

• Phát hiện sớm bệnh lý tiêu hóa: Giúp bác sĩ quan sát trực tiếp các tổn thương như viêm loét dạ dày, viêm thực quản do trào ngược, viêm đại tràng và những bất thường khác trên niêm mạc đường tiêu hóa.
• Tầm soát và cắt bỏ polyp: Nội soi đại tràng giúp phát hiện các polyp, đồng thời có thể cắt bỏ những polyp phù hợp nhằm giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng.
• Hỗ trợ chẩn đoán qua sinh thiết: Cho phép bác sĩ lấy mẫu mô nhỏ để xét nghiệm tìm vi khuẩn HP (Helicobacter pylori), đánh giá tình trạng viêm, dị sản hoặc phát hiện tế bào bất thường. Việc sinh thiết niêm mạc thường không gây đau rõ rệt, dù người bệnh vẫn có thể khó chịu do quá trình nội soi.
• Hỗ trợ điều trị kịp thời: Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ xuất hiện biến chứng và có thể giảm chi phí điều trị trong một số trường hợp.

Nội soi tiêu hóa đóng vai trò quan trọng để tầm soát bệnh lý tiêu hóa

2. Các phương pháp nội soi tiêu hóa phổ biến hiện nay

Các phương pháp nội soi tiêu hóa phổ biến gồm nội soi dạ dày qua đường miệng, nội soi đại tràng qua đường hậu môn, nội soi thường không gây mê và nội soi có gây mê hoặc an thần.

• Nội soi dạ dày qua đường miệng: Giúp kiểm tra thực quản, dạ dày và tá tràng. Thời gian thực hiện thường khoảng 5 – 10 phút, có thể kéo dài hơn nếu cần sinh thiết hoặc can thiệp.
• Nội soi đại tràng qua đường hậu môn: Giúp quan sát trực tràng và toàn bộ đại tràng nhằm phát hiện polyp, khối u, vết loét hoặc các tổn thương bất thường. Thời gian thực hiện thường khoảng 20 – 45 phút, tùy tình trạng đại tràng và thủ thuật đi kèm.
• Nội soi thường (không gây mê): Người bệnh tỉnh táo trong quá trình thực hiện, có thể cảm thấy buồn nôn, vướng họng khi nội soi dạ dày hoặc căng tức bụng khi nội soi đại tràng. Phương pháp này thường có chi phí thấp hơn.
• Nội soi gây mê (nội soi không đau): Người bệnh được sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc mê qua đường tĩnh mạch để giảm nhận biết và cảm giác khó chịu trong quá trình nội soi. Mức độ an thần được điều chỉnh phù hợp với từng trường hợp và cần theo dõi hô hấp, tuần hoàn trong suốt thủ thuật.

Các phương pháp nội soi tiêu hóa phổ biến

3. So sánh nhanh nội soi thường và nội soi gây mê

4. Khi nào bạn nên đi nội soi tiêu hóa?

Người bệnh nên thăm khám để được đánh giá chỉ định nội soi khi thường xuyên đau thượng vị, ợ chua, buồn nôn, khó nuốt, đi ngoài ra máu, rối loạn tiêu hóa kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đường tiêu hóa.

Các trường hợp cần lưu ý gồm:

• Đau vùng thượng vị kéo dài: Thường xuyên đau vùng trên rốn, đau âm ỉ hoặc đau quặn từng cơn.
• Triệu chứng bất thường ở đường tiêu hóa trên: Ợ chua, ợ hơi, buồn nôn, nôn sau khi ăn hoặc cảm giác nuốt nghẹn, vướng cổ kéo dài.
• Thay đổi tính chất phân và thói quen đại tiện: Đi ngoài phân đen, phân lẫn máu hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài như táo bón, tiêu chảy xen kẽ.
• Sụt cân và thiếu máu không rõ nguyên nhân: Cân nặng giảm bất thường, cơ thể mệt mỏi, da xanh xao hoặc được chẩn đoán thiếu máu chưa xác định nguyên nhân.
• Có yếu tố nguy cơ ung thư tiêu hóa: Người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng hoặc từng phát hiện polyp, tổn thương tiền ung thư cần được đánh giá kế hoạch theo dõi phù hợp.

Đau vùng thượng vị kéo dài nên nội soi tiêu hóa

Lưu ý: Nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen kèm choáng váng, đau bụng dữ dội hoặc khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế cấp cứu thay vì chờ lịch nội soi thông thường.

5. Quy trình thực hiện một ca nội soi tiêu hóa

Quy trình nội soi tiêu hóa gồm 5 bước: thăm khám và tư vấn, chuẩn bị làm sạch đường tiêu hóa, gây tê hoặc gây mê khi có chỉ định, tiến hành nội soi và theo dõi sau thủ thuật trước khi nhận kết quả.

Các bước thực hiện cụ thể bao gồm:

• Bước 1: Khám lâm sàng và tư vấn: Bác sĩ hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh, các thuốc đang sử dụng và lựa chọn phương pháp nội soi phù hợp (không gây mê hoặc có gây mê).
• Bước 2: Chuẩn bị trước khi nội soi: Người bệnh thường cần nhịn thức ăn đặc ít nhất 6 giờ trước nội soi dạ dày; thời gian ngừng uống nước và các loại dịch trong phụ thuộc hướng dẫn của cơ sở y tế, đặc biệt khi có gây mê. Với nội soi đại tràng, người bệnh cần uống thuốc làm sạch ruột và thực hiện chế độ ăn theo hướng dẫn.
• Bước 3: Gây tê hoặc gây mê: Với nội soi dạ dày không gây mê, người bệnh có thể được xịt thuốc tê vùng họng. Nếu lựa chọn nội soi gây mê, thuốc được sử dụng qua đường tĩnh mạch và người bệnh được theo dõi trong quá trình thực hiện.
• Bước 4: Tiến hành nội soi: Bác sĩ đưa ống nội soi mềm qua đường miệng hoặc hậu môn, quan sát niêm mạc, ghi nhận hình ảnh và lấy mẫu sinh thiết hoặc thực hiện can thiệp khi có chỉ định.
• Bước 5: Nghỉ ngơi và nghe kết quả: Người bệnh được theo dõi sau nội soi. Với trường hợp có gây mê, thời gian hồi tỉnh thường khoảng 15 – 30 phút hoặc lâu hơn tùy đáp ứng. Sau đó, bác sĩ giải thích kết quả nội soi và hướng điều trị nếu cần. Kết quả sinh thiết thường được trả sau khi hoàn tất xét nghiệm mô bệnh học.

6. Những lưu ý quan trọng trước và sau khi nội soi

Trước khi nội soi tiêu hóa, người bệnh cần tuân thủ thời gian nhịn ăn, làm sạch đại tràng nếu có chỉ định và thông báo tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng cho bác sĩ. Sau nội soi, cần ăn uống phù hợp, theo dõi các triệu chứng bất thường và tuân thủ hướng dẫn hồi phục, đặc biệt khi thực hiện nội soi gây mê.

Trước khi nội soi:

• Nhịn thức ăn đặc ít nhất 6 giờ trước nội soi dạ dày hoặc theo thời gian bác sĩ yêu cầu. Với nước lọc và các loại dịch trong, cần tuân thủ hướng dẫn cụ thể về thời điểm ngừng uống, nhất là khi nội soi có gây mê.
• Uống thuốc làm sạch ruột đúng liều và thời gian theo hướng dẫn của nhân viên y tế đối với nội soi đại tràng.
• Thông báo cho bác sĩ nếu đang mang thai, dị ứng thuốc, mắc bệnh tim mạch, hô hấp, đái tháo đường hoặc đang sử dụng thuốc chống đông, thuốc điều trị bệnh mạn tính. Không tự ý ngừng thuốc khi chưa được hướng dẫn.

Những lưu ý quan trọng trước khi nội soi tiêu hóa

Sau khi nội soi:

• Sau nội soi dạ dày có xịt thuốc tê họng, chỉ ăn uống trở lại khi cảm giác tê đã hết và khả năng nuốt hồi phục, thường khoảng 30 – 60 phút hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Nên chọn các loại thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp trong bữa ăn đầu tiên nếu còn cảm giác khó chịu.
• Hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực phẩm cay nóng nếu gây kích ứng hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
• Nếu nội soi có gây mê, người bệnh cần có người đưa về, không tự lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc đòi hỏi sự tỉnh táo trong ít nhất 24 giờ, trừ khi được cơ sở y tế hướng dẫn khác.
• Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, sốt, nôn ra máu hoặc đi ngoài ra nhiều máu sau nội soi, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc đến khám cấp cứu.

7. Câu hỏi thường gặp về nội soi tiêu hóa

Nội soi tiêu hóa có đau không?

Nội soi tiêu hóa có thể gây khó chịu nhưng mức độ khác nhau tùy phương pháp. Với nội soi gây mê, người bệnh thường ít nhận biết cảm giác đau hoặc khó chịu trong quá trình thực hiện. Nội soi không gây mê có thể gây buồn nôn, vướng họng hoặc căng tức bụng. Nếu đau nhiều hoặc khó chịu kéo dài sau thủ thuật, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ.

Nội soi tiêu hóa mất bao nhiêu thời gian?

Thời gian nội soi phụ thuộc vào vị trí kiểm tra và các thủ thuật đi kèm. Nội soi dạ dày thường khoảng 5 – 10 phút, trong khi nội soi đại tràng thường khoảng 20 – 45 phút. Nếu tính cả thời gian thăm khám, chuẩn bị và hồi tỉnh sau gây mê, quá trình có thể kéo dài từ 1 – 2 giờ hoặc lâu hơn. Riêng việc làm sạch đại tràng cần chuẩn bị từ trước theo hướng dẫn.

Nội soi dạ dày có cần thiết phải nhịn ăn không?

Có. Người bệnh thường cần nhịn thức ăn đặc ít nhất 6 giờ trước khi nội soi dạ dày để hạn chế thức ăn tồn đọng, giúp bác sĩ quan sát niêm mạc và giảm nguy cơ trào ngược, hít sặc. Thời gian ngừng uống nước phụ thuộc loại dịch, phương pháp gây mê và hướng dẫn của cơ sở thực hiện.