Phẫu thuật cắt u tuyến giáp: Tất tần tật thông tin cần biết

Phẫu thuật cắt u tuyến giáp là phương pháp can thiệp ngoại khoa nhằm loại bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp chứa khối u. Phương pháp này được chỉ định khi khối u ác tính, nghi ngờ ung thư hoặc có kích thước lớn gây chèn ép, khó nuốt, khó thở.

Chỉ định: Dành cho u tuyến giáp ác tính (ung thư), nghi ngờ ung thư, bướu quá lớn gây chèn ép hoặc không đáp ứng với điều trị ít xâm lấn.

Phương pháp: Cắt thùy (bảo tồn một phần mô giáp) hoặc cắt toàn bộ (cần uống thuốc hormon suốt đời), có thể kết hợp nạo vét hạch cổ khi cần.

Biến chứng ít gặp: Để lại sẹo vùng cổ, có nguy cơ khàn tiếng (ảnh hưởng dây thần kinh thanh quản), tê tay chân (hạ canxi máu) và mất 1–2 tuần hồi phục.

1. Những trường hợp nào cần phẫu thuật cắt u tuyến giáp?

Phẫu thuật cắt u tuyến giáp được chỉ định khi khối u ác tính, nghi ngờ ác tính, u lành tính kích thước lớn gây chèn ép, bướu nhân gây cường giáp hoặc không phù hợp với các phương pháp điều trị ít xâm lấn.

Bác sĩ sẽ đánh giá đặc điểm khối u, kết quả siêu âm, xét nghiệm tế bào và tình trạng sức khỏe của người bệnh trước khi quyết định có cần phẫu thuật hay không.

Các trường hợp cân nhắc phẫu thuật cắt u tuyến giáp gồm:

• Khối u ác tính (ung thư tuyến giáp): Kết quả chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) hoặc các xét nghiệm liên quan cho thấy khối u ác tính hay có nguy cơ ác tính cao.
• Khối u kích thước lớn: Bướu nhân phát triển to làm mất thẩm mỹ hoặc chèn ép các cơ quan xung quanh, gây khó nuốt, nuốt nghẹn, khàn tiếng, khó thở.
• Bướu giáp nhân gây cường giáp: Nhân giáp hoạt động quá mức, sản sinh nhiều hormon giáp và không đáp ứng hoặc không phù hợp với các phương pháp điều trị khác.
• Khối u không phù hợp với phương pháp ít xâm lấn: Khối u không đáp ứng hoặc không đủ điều kiện thực hiện đốt sóng cao tần (RFA), tiêm ethanol hay các phương pháp điều trị khác.

Các trường hợp cân nhắc phẫu thuật cắt u tuyến giáp

2. Phân loại các phương pháp phẫu thuật cắt u tuyến giáp

Phẫu thuật cắt u tuyến giáp được chia thành các hình thức chính gồm cắt thùy tuyến giáp, cắt toàn bộ tuyến giáp và phẫu thuật kết hợp nạo vét hạch cổ khi có chỉ định. Mỗi phương pháp có phạm vi can thiệp khác nhau, phụ thuộc vào tính chất, kích thước, vị trí khối u và mức độ lan rộng của bệnh.

Tùy theo tình trạng bệnh lý, bác sĩ sẽ lựa chọn phạm vi phẫu thuật phù hợp:

Cắt thùy tuyến giáp (cắt bán phần):

• Bác sĩ cắt bỏ một thùy tuyến giáp (bên trái hoặc bên phải) chứa khối u và giữ lại thùy còn lại.
• Thường áp dụng cho u lành tính khu trú một bên hoặc một số trường hợp ung thư tuyến giáp giai đoạn sớm, nguy cơ thấp.
• Phần tuyến giáp còn lại có thể tiếp tục sản xuất hormon cho cơ thể. Tuy nhiên, một số người bệnh vẫn cần bổ sung hormon nếu xuất hiện suy giáp sau mổ.

Cắt thùy tuyến giáp 1 bên

Cắt toàn bộ tuyến giáp:

• Bác sĩ tiến hành cắt bỏ cả hai thùy và eo tuyến giáp.
• Có thể được chỉ định trong một số trường hợp ung thư tuyến giáp, bướu đa nhân hai thùy hoặc bệnh lý tuyến giáp lan rộng.
• Sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp, người bệnh cần sử dụng thuốc bổ sung hormon tuyến giáp hằng ngày lâu dài để thay thế chức năng đã mất.

Phẫu thuật nạo vét hạch cổ:

• Có thể được thực hiện kết hợp với phẫu thuật tuyến giáp khi ung thư đã di căn hạch cổ hoặc có chỉ định chuyên khoa.
• Mục đích là loại bỏ các hạch chứa tế bào ung thư, hỗ trợ kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ bệnh tồn lưu tại vùng cổ.
• Không phải trường hợp ung thư tuyến giáp nào cũng cần nạo vét hạch.

3. Quy trình phẫu thuật cắt u tuyến giáp chuẩn y khoa

Quy trình phẫu thuật cắt u tuyến giáp gồm 3 giai đoạn chính: thăm khám và chuẩn bị trước phẫu thuật, tiến hành phẫu thuật dưới gây mê toàn thân và theo dõi hồi phục sau mổ.

Trước khi phẫu thuật (Thăm khám & Chuẩn bị):

• Siêu âm tuyến giáp: Đánh giá kích thước, vị trí, số lượng nhân giáp và đặc điểm nghi ngờ ác tính.
• Chọc hút tế bào (FNA): Được chỉ định khi phù hợp để đánh giá bản chất khối u và nguy cơ ác tính.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra chức năng tuyến giáp (TSH, FT4 và FT3 khi cần), chức năng đông máu và các xét nghiệm tiền phẫu theo chỉ định.
• Đánh giá sức khỏe tổng quát: Khám tiền mê, khai thác tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, dị ứng và thực hiện điện tâm đồ hoặc các thăm dò khác khi cần.

Siêu âm tuyến giáp để đưa ra chỉ định

Trong khi phẫu thuật:

• Người bệnh được gây mê toàn thân nên không có cảm giác đau trong quá trình phẫu thuật.
• Bác sĩ rạch một đường tại nếp gấp da cổ hoặc tiếp cận tuyến giáp bằng kỹ thuật nội soi qua đường nách, đường miệng trong những trường hợp phù hợp.
• Tiến hành cắt bỏ phần tuyến giáp theo kế hoạch, chú ý bảo vệ dây thần kinh thanh quản và tuyến cận giáp.
• Kiểm tra cầm máu và đóng vết mổ.

Sau khi phẫu thuật:

• Người bệnh được theo dõi tại phòng hồi tỉnh trước khi chuyển về khu điều trị.
• Bác sĩ theo dõi các chỉ số sinh tồn, tình trạng vết mổ, giọng nói, hô hấp và dấu hiệu hạ canxi máu.
• Thời gian nằm viện phụ thuộc vào phạm vi phẫu thuật, tình trạng hồi phục và nguy cơ biến chứng.

4. Ưu điểm, hạn chế và biến chứng có thể gặp khi mổ cắt u tuyến giáp

Phẫu thuật cắt u tuyến giáp có ưu điểm là loại bỏ khối u, xử lý tổn thương nghi ngờ ung thư và có thể kết hợp nạo vét hạch khi cần. Phương pháp này cũng có những hạn chế hiếm gặp như để lại sẹo, nguy cơ khàn tiếng, hạ canxi máu, cần bổ sung hormon tuyến giáp và thời gian hồi phục dài hơn so với một số kỹ thuật ít xâm lấn.

Ưu điểm của phẫu thuật:

• Loại bỏ tổn thương: Phẫu thuật giúp cắt bỏ khối u cùng phần mô tuyến giáp cần điều trị, đồng thời cung cấp bệnh phẩm để xét nghiệm mô bệnh học.
• Có thể kết hợp nạo vét hạch: Khi ung thư tuyến giáp có di căn hạch hoặc có chỉ định phù hợp, bác sĩ có thể xử lý các hạch liên quan trong cùng cuộc mổ, góp phần kiểm soát bệnh.

Ưu điểm của phẫu thuật tuyến giáp

Hạn chế và biến chứng ít gặp:

• Để lại sẹo vùng cổ: Phẫu thuật mở thường tạo đường rạch dài vài centimet tại vùng cổ trước. Một số người bệnh có thể hình thành sẹo lồi, sẹo phì đại hoặc sẹo dính.
• Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói: Có thể xảy ra do dây thần kinh thanh quản bị kích thích hoặc tổn thương trong quá trình phẫu thuật. Phần lớn trường hợp thay đổi giọng nói tạm thời có thể cải thiện, nhưng vẫn có nguy cơ kéo dài.
• Tê tay chân, hạ canxi máu: Có thể xuất hiện khi tuyến cận giáp bị ảnh hưởng trong quá trình phẫu thuật, đặc biệt ở người cắt toàn bộ tuyến giáp.
• Cần sử dụng thuốc hormon lâu dài: Người bệnh cắt toàn bộ tuyến giáp cần bổ sung hormon hằng ngày. Với trường hợp cắt một thùy, nhu cầu sử dụng thuốc phụ thuộc vào chức năng tuyến giáp còn lại.

5. So sánh phẫu thuật cắt u tuyến giáp và đốt sóng cao tần (RFA)

Phẫu thuật cắt u tuyến giáp phù hợp với khối u ác tính, nghi ngờ ác tính hoặc bướu lớn có chỉ định ngoại khoa. Trong khi đó, đốt sóng cao tần (RFA) là phương pháp ít xâm lấn, chủ yếu áp dụng cho nhân giáp lành tính đã được đánh giá phù hợp.

Bảng dưới đây so sánh chi tiết giữa phẫu thuật và phương pháp đốt sóng cao tần RFA:

6. Hướng dẫn chăm sóc và sinh hoạt sau phẫu thuật cắt u tuyến giáp

Sau phẫu thuật cắt u tuyến giáp, người bệnh cần chăm sóc vết mổ đúng cách, duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp, vận động nhẹ nhàng, sử dụng thuốc theo đơn và tái khám đúng lịch.

Chăm sóc vết mổ:

• Giữ vết mổ sạch sẽ, khô ráo và thay băng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Hạn chế để nước tiếp xúc trực tiếp với vết mổ khi chưa được bác sĩ cho phép.
• Không gãi, chà xát hoặc tự ý bóc vảy tại vùng vết mổ.

Chế độ dinh dưỡng:

• Nên ăn: Ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp, sữa trong những ngày đầu nếu còn đau hoặc vướng cổ.
• Bổ sung canxi và vitamin D: Có thể tăng cường thực phẩm chứa canxi như sữa, cá, tôm và sử dụng thuốc bổ sung khi có chỉ định, đặc biệt nếu xuất hiện hạ canxi máu.
• Nên tránh: Hạn chế thực phẩm quá cứng, quá cay hoặc nóng nếu gây khó chịu khi nuốt. Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia trong thời gian hồi phục.

Chế độ ăn dinh dưỡng sau khi cắt u tuyến giáp

Chế độ vận động & Sinh hoạt:

• Nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc.
• Vận động cổ nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế cứng cổ; tránh ngửa cổ quá mức hoặc thực hiện động tác đột ngột khi vết mổ chưa hồi phục.
• Tránh bê vác vật nặng hoặc tập luyện thể thao cường độ cao trong thời gian đầu sau mổ.

Dùng thuốc và tái khám:

• Uống thuốc đúng liều, đúng giờ theo đơn bác sĩ, đặc biệt là thuốc hormon tuyến giáp nếu được chỉ định.
• Tái khám định kỳ để kiểm tra vết mổ, đánh giá chức năng tuyến giáp và điều chỉnh thuốc khi cần.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường như sưng cổ tăng nhanh, khó thở, chảy máu, sốt hoặc tê quanh miệng, co rút tay chân. Nếu xuất hiện các triệu chứng này, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.

7. Các câu hỏi thường gặp về phẫu thuật cắt u tuyến giáp

Mổ u tuyến giáp có đau không?

Trong quá trình phẫu thuật, người bệnh được gây mê toàn thân nên không cảm thấy đau. Sau khi tỉnh lại, có thể xuất hiện cảm giác đau, căng tức hoặc vướng nhẹ vùng cổ. Mức độ đau phụ thuộc vào phạm vi phẫu thuật và cơ địa từng người, thường giảm dần khi sử dụng thuốc giảm đau theo chỉ định của bác sĩ.

Cắt u tuyến giáp xong có bị mất tiếng hay khàn tiếng không?

Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói tạm thời có thể xảy ra sau phẫu thuật do ảnh hưởng của ống nội khí quản, phù nề hoặc kích thích dây thần kinh thanh quản. Nhiều trường hợp cải thiện trong vài ngày đến vài tuần.

Sau khi phẫu thuật có phải uống thuốc hormon suốt đời không?

Nếu chỉ cắt một thùy tuyến giáp và phần còn lại vẫn hoạt động tốt, người bệnh có thể không cần uống thuốc bổ sung hormon. Tuy nhiên, nếu cắt toàn bộ tuyến giáp, người bệnh cần sử dụng hormon tuyến giáp hằng ngày lâu dài để thay thế chức năng đã mất.